Strona główna

Rolnictwo Afryki

Afrykańskie rolnictwo jest ważną gałęzią gospodarki dla większości krajów tego kontynentu. Znaczenie to wynika głównie z  tego, że zatrudnia często ponad połowę aktywnych zawodowo ludzi.  Pomimo tego nie zawsze ma to przełożenie bezpośrednie na udział jego w krajowym produkcie brutto lub w wysokości eksportu państw.

Bank Światowy podaje że rolnictwo zatrudnia 65 procent siły roboczej w Afryce i odpowiada za 32 procent produktu krajowego brutto.

Rolnictwo o charakterze drobnych rodzinnych gospodarstw rolnych dominuje i stanowi prawie 80%  wszystkich upraw. Przez skalę swojego zatrudnienia staje się głównym źródłem utrzymania dla bardzo wielu Afrykan.

 

Kenia   Autor: CIAT (wikimedia.org)

 

Ocenia się że w Afryce Subsaharyjskiej znajduje się ponad 50 mln gospodarstw rolnych (dane Bank Światowy i FAO).

 

Rolnictwo tu na części terenów ma ograniczenia, trudne warunki klimatyczne (ulegające czasem zmianom) czyli wysokie temperatury i utrudniony dostęp do wody.


Somalia hodowla kóz   Autor: Oxfam East Africa (wikimedia.org)

 

Charakter produkcji tych gospodarstw zazwyczaj ma na celu dostarczenie żywności dla członków rodzin, część tylko z pośród nich, uzyskuje nadwyżkę produkcji którą może sprzedać. Warto zaznaczyć, że kobiety w rolnictwie afrykańskim pełnią bardzo ważną rolę.

Podstawą wyżywienia ludności są zboża. Do najważniejszych należą: kukurydza, sorgo, proso i ryż. Mniejszy udział mają warzywa i owoce.  Maniok jest poza zbożami podstawowym składnikiem żywienia i stał się odpowiednikiem ziemniaka w naszej kulturze żywienia.

Jednak zwiększenie upraw warzyw i owoców w połączeniu z rozwojem przetwórstwa żywności jest  największą możliwością rozwoju afrykańskiego rolnictwa.

 

Uprawa pszenicy RPA    Autor: Lotus Head from Johannesburg, Gauteng, South Africa (wikimedia.org)

 

Dość istotną rolę w uprawach, stanowią rośliny przemysłowe takie jak kukurydza, pszenica, ryż, soja, bawełna, sorgo, palma oleista, trzcina cukrowa, kakao, kawa, herbata. Część z nich przeznaczona jest na eksport. Uprawy te tworzą często wielkoobszarowe gospodarstwa, w których stosowane są nowoczesne maszyny i środki produkcji roślin.

Aby poznać rozkład upraw i miejsca hodowli podstawowych zwierząt  gospodarczych w Afryce i inne podstawowe uwarunkowania produkcji rolnej na tym kontynencie   warto pobrać poniższy atlas z mapami i szerokim komentarzem o rolnictwie w Afryce przygotowany przez International Food Policy Research Institute w Waszyngtonie w współpracy z innymi jednostkami badawczymi. Pozwoli on w szybki i czytelny sposób przybliżyć stan i warunki rolnictwa w Afryce. Pobierz atlas 100 stron.
( 1 minuta )

Eksport produktów roślinnych stanowi ważne dla wielu państw źródło pozyskiwania walut obcych.

Obok rolnictwa rodzinnego w części krajów afrykańskich stworzono warunki do powstania wyżej wspomnianych dużych gospodarstw rolnych o przemysłowym charakterze produkcji rolnej. Do krajów tych należą między innymi RPA, Etiopia, Uganda, Tanzania, Kenia, Nigeria, Mozambik, Madagaskar oraz Sudan.

O tym że można uzyskać tu przy odpowiednich inwestycjach w uprawę rolną dobre wyniki, świadczą wyniki rolnictwa np. Egiptu, który należy do jednych z większych producentów pszenicy na świecie. Innym przykładem może być Maroko, warzywa z tego kraju często goszczą na naszych europejskich stołach. Jednak inwestycje w odpowiednie nawadnianie są bardzo kosztowne i stać na nie głównie bogate państwa.

W Afryce są też inne miejsca gdzie w zakresie rozwoju rolnictwa odniesiono sukcesy.

Przykładem mogą być takie kraje jak Etiopia, rolnictwo dostarcza prawie 41% produktu krajowego brutto i stanowi 80% eksportu. Główne uprawy to kawa, rośliny oleiste, zboża, ziemniaki, trzcina cukrowa i warzywa.

Kenia, rolnictwo jest drugim największym źródłem produktu krajowego brutto 24% PKB, dostarcza 50% przychodów z eksportu. Główne uprawy pieniężne to herbata, produkty ogrodnicze i kawa. Uprawa kukurydzy  jest bardzo zmienna w wyniku wahań związanych z pogodą, konkretnie z zmianami w ilości opadów deszczu.

Innym krajem wartym przytoczenia może być Tanzania, uprawa kukurydzy jest największą uprawą w tym kraju i piątą co do wielkości na kontynencie po RPA, Nigerii, Etiopii i Egipcie. W Tanzanii, występują także duże uprawy takich roślin jak maniok, fasola, banany i ryż.

O powodzeniu zmian decyduje też odpowiedni wybór rodzaju produkcji rolnej. W krajach tych był on dokonany trafnie w stosunku do zapotrzebowania  rynków w połączeniu z lokalnymi możliwościami produkcji.

 

Owce RPA     Autor: Lollie-Pop from Cape Town, South Africa (wikimedia.org)

 

 

Rolnictwo RPA  jest przykładem jak przy odpowiednio wysokich inwestycjach, korzystając z stosunkowo łagodniejszego tu klimatu, można prowadzić zróżnicowaną produkcje rolną na światowym poziomie. Kraj ten jest jednym z największych na świecie producentów owoców i winorośli.

McKinsey & Company − amerykańska firma konsultingowa, zajmująca się doradztwem w zakresie zarządzania strategicznego, tworzy opinie doradcze, przygotowała na swojej stronie artykuł który bardzo ciekawie opisuje możliwości afrykańskiego rolnictwa. Artykuł-McKinsey & Company.

O tym jak dobre wyniki można osiągnąć przy odpowiednio dużych nakładach finansowych na uprawy, może świadczyć to że niektóre kraje jak np. Arabia Saudyjska, inwestuje w rolnictwo i rozwój w Sudanie i Etiopii  miliardy dolarów i podobnie jak inne państwa np. Chiny dzierżawi duże obszary ziemi w Afryce, by tu rozpocząć produkcje rolną na potrzeby swego kraju. Podobnych dzierżaw i zakupów pod uprawę dokonują także inne państwa. Atrakcyjne są ceny.

 

Kalafiory Egipt    Autor: Ed Yourdon from New York City, USA (wikimedia.org)

 

Ocenia się się że obecnie w Afryce wykorzystuje się niewielki obszar gruntów zdatnych do produkcji rolnej, czyli około 6 procent. By to zmienić potrzebne są zmiany w zakresie własności gruntów jak i zapewnienie odpowiedniego nawodnienia tych terenów, które jest stosunkowo bardzo kosztowne.

Na terenach bardziej suchych istnieją  możliwości w zakresie produkcji pasz, a co się z tym wiąże  możliwość hodowli zwierząt gospodarskich i bydła. I tam obecnie taka produkcja rozwija się.

 

 


Uprawa cebuli Kenia Autor: Kate Holt/AusAID (wikimedia.org)

 

W Afryce hoduje się  bydło, owce, kozy, muły, osły, konie, wielbłądy, drób. Trzoda chlewna jest hodowana na niektórych terenach. Zwierzęta te dostarczają mleko, mięso, skóry, wełnę, niektóre służą jako zwierzęta pociągowe.

Duże potrzeby związane z obecną liczną populacją swych obywateli i spodziewanym jej dużym przyrostem w najbliższej przyszłości, wymuszają na państwach konieczne zmiany w celu poprawy wydajności dominującego w Afryce małorolnego rolnictwa.

Drobne gospodarstwa rolne czyli prawie 80 % rolnictwa afrykańskiego, mają ograniczony dostęp do środków produkcji rolnej takich jak odpowiednie  narzędzia, odmiany roślin dostosowane do klimatu, maszyny, nawozy, systemy nawodnień,  niezbędna wiedza.

Przez co w Afryce gospodarstwa te uzyskują niską wydajność z swoich upraw. Przy bardzo wymagających warunkach klimatycznych wsparcie to jest niezbędne. W dużej liczbie gospodarstw siła fizyczna człowieka lub siła zwierząt jak bydło ( rola pociągowa)  i muły ( bardzo wytrzymałe zwierzęta przy pracy w gorącym klimacie) zastępują maszyny.

Cześć państw Afryki podjęło reformy by zmienić tę sytuacje. Są to zmiany, wymagające odpowiednich środków finansowych by wspomóc kredytowanie rozwoju produkcji tych gospodarstw.

Tu kwestie własności ziemi w Afryce stanowią w wielu krajach problem, niejasne prawa własności rolników, utrudniają możliwości odpowiedniego kredytowania tych zmian.

Oprócz inwestycji w środki produkcji rolnej państwa starają się organizować przepływ koniecznej wiedzy na temat skutecznych form upraw i organizacji rynków zbytu.

Tu w zakresie szkoleń potrzeby są olbrzymie. Krajowe i międzynarodowe instytuty badawcze i środowisko akademickie wraz organizacjami włączają się w przepływ wiedzy na temat skutecznych i wydajnych sposobów uprawy. Promują wydajne odmiany roślin dostosowane do bardzo wymagających często warunków klimatycznych. Te odpowiednie odmiany roślin wyhodowane w instytutach, powodują zwiększenie wielkości produkcji rolnej w sposób znaczący.

Unia Afrykańska w ramach programu Nowego Partnerstwa dla Rozwoju Afryki (NEPAD) uruchomiła Kompleksowy Program Rozwoju Rolnictwa w Afryce (CAADP) daje on możliwości do transformacji rolnictwa i ma na celu integrować i umożliwiać współpracę między państwami Unii Afrykańskiej w tym zakresie. Od  wielu lat działa  system  zwany w skrócie NARS.

 

Pokaz uprawy roślin      Autor: SuSanA Secretariat (wikimedia.org)

 

Wykorzystuje się tu zdobycze The International Maize and Wheat Improvement Center
CIMMYT w Meksyku ( Międzynarodowego Centrum Badań Upraw Kukurydzy i Pszenicy)  i IRRI ( Międzynarodowego Instytutu Badań Ryżu ) w Filipinach.

Wdrażaniem i propagowaniem tej  wiedzy w Afryce zajmuje się Grupa Konsultacyjna Międzynarodowych Badań Rolniczych CGIAR, która łączy organizacje zajmujące się badaniami  dążącymi do zmniejszenia ubóstwa na obszarach wiejskich, zwiększenia bezpieczeństwa żywności, poprawy ludzkiego zdrowia i odżywiania oraz zapewnienia zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi. Posiada 15 ośrodków na świecie, w tym 4 z nich znajdują się w Afryce. Ośrodki te  ściśle współpracują z setkami partnerów, w tym krajowymi i regionalnymi instytutami badawczymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, środowiskami akademickimi, organizacjami ds. rozwoju i z sektorem prywatnym.

Wymagane są także zmiany w zakresie rozbudowy infrastruktury,  w zakresie  przechowywania i przetwórstwa żywności. Na wielu terenach wymagane jest polepszenie warunków transportu i obniżenie jego kosztów, budowa dróg.

 

Uprawa ziemniaków Angola     Autor: USAID Africa Bureau (wikimedia.org)

 

Następują duże zmiany, obecnie Afryka jako kontynent staje się powoli miejscem największych inwestycji w infrastrukturę. W wielu krajach przeznaczane na to są olbrzymie kwoty a potrzeby są jeszcze większe.

Stosowanie nawozów sztucznych w produkcji jest wykorzystywane na wielu obszarach w niewystarczającym stopniu lub czasem w ogóle.

Drobne gospodarstwa wymagają także pomocy w zakresie stworzenia łańcucha odbiorców lokalnych jak i nawiązania współpracy na rynkach zewnętrznych.  By móc sprzedać swoją produkcję.

Afrykańskie rolnictwo ma niższą wydajność w stosunku do innych kontynentów z wyżej wymienionych powodów.

 

Dlatego dużą nadzieją dla Afryki, są doświadczenia z innych rejonów świata, w zakresie rozwoju produkcji rolnej.

Tu przodują Chiny, które z powodzeniem dokonały zmian  u siebie, zwiększając  znacząco produktywność, swojego rozdrobnionego rolnictwa.

I obecnie na gruncie afrykańskim  firmy z Chin podejmują w wielu miejscach tego kontynentu, próby przeniesienia tych bardzo udanych w Azji doświadczeń, na grunt afrykański. Tu jednak istnieje jednak potrzeba dostosowania tych rozwiązań do warunków afrykańskich, co jest na etapie wdrażania w wielu miejscach, także z udziałem lokalnych instytucji badawczych odpowiedzialnych za rozwój rolnictwa.

Pomysł rozwiązywania przez naukowców problemów upraw drobnych rolników sprawdził się nie tylko w Chinach i Brazylii która też tu inwestuje w rolnictwo. Naukowcy w wielu państwach udanie tworzyli rozwiązania dostosowane do produkcji małych gospodarstw rolnych.

Ta współpraca świata nauki i drobnych rolników jest niezbędna by sprostać trudnym warunkom klimatycznym, dokonać zmian z użyciem jak najmniejszych kosztów, zbudować strukturę przechowywania i dystrybucji produktów.

Pozytywnym czynnikiem dla rozwoju rolnictwa jest duża potrzeba dywersyfikacji gospodarki szczególnie w krajach, których dochody są oparte głównie na eksporcie surowców.

Spadek cen ropy spowodował, że dla dwóch dużych afrykańskich eksporterów ropy Nigerii i Angoli dywersyfikacja gospodarki  stała się priorytetowym celem i rolnictwo ma według przyjętych przez te kraje w ostatnim czasie planów  stać się przedmiotem intensywnego rozwoju.

Warto dążyć do zmian bo w Afryce w 2030 roku będzie około 1,5 - 2 mld konsumentów.
Ciepły klimat w Afryce i odpowiednie nawadnianie daje możliwość w wielu rejonach do bardzo intensywnej i całorocznej produkcji rolnej.

 

 

Atlas z mapami warunków glebowych w  Afryce i opisem ich ( 176 stron, trzy pliki do pobrania ) Przygotowany przez Komisję Europejską.

Pobierz atlas warunki glebowe.

 

Atlas z mapami warunków wodnych i klimatycznych w  Afryce  wraz z opisem ( 326 stron )
przygotowany przez Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych

Pobierz atlas warunki wodne i klimatyczne.

 

 

Raport Banku Światowego poświęcony rolnictwu - Africa Agribusiness Report 2013

 

Polski serwis GO AFRICA - to najbogatsze źródło informacji gospodarczych o wybranych państwach Afryki w polskim internecie. Autorem serwisu jest Ministerstwo Gospodarki przy udziale innych resortów i instytucji publicznych. Program GO AFRICA wspiera polskie firmy w zakresie współpracy gospodarczej z Afryką.

Program Go Africa.gov.pl

 

Obszerny raport o rolnictwie w Afryce, przygotowany przez "Alliance for a Green Revolution in Africa" (AGRA) - Sojusz dla Zielonej Rewolucji w Afryce jest organizacją zajmującą się produktami rolniczymi na kontynencie afrykańskim ( o AGRA )

Raport afrykańskie rolnictwo - AGRA

 

The Association for Strengthening Agricultural Research in Eastern and Central Africa (ASARECA) - jest subregionalną organizacją typu non-profit,  skupiającą naukowców z krajowych rolniczych systemów badawczych (NARS), krajowych dostawców usług rolniczych i innych, z 11 państw: Burundi, Demokratycznej Republiki Konga, Erytrei, Etiopii, Kenii, Madagaskaru, Rwandy, Południowego Sudanu, Sudanu, Tanzanii i Ugandy. Celem jest zwiększenie strategicznego rozwoju rolnictwa przez tworzenie działań, promowanie wiedzy i innowacji do rozwiązywania wspólnych problemów, przed którymi stoi rolnictwo w krajach członkowskich - Raporty i opracowania rolnictwo Afryki Wschodniej i Środkowej

 

 

Rolnictwo tropikalne na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu 3,5 letnie studia inżynierskie - artykuł.

 

 

VDMA AGRICULTURAL MACHINERY REPORT 2015 - w raporcie o możliwościach i potrzebach Afryki w zakresie zakupu maszyn rolniczych. VDMA - to niemieckie stowarzyszenie z zakresu inżynierii, jest jednym z największych stowarzyszeń przemysłowych w Europie i reprezentuje ponad 3100 firm członkowskich w przemyśle maszynowym. VDMA AGRICULTURAL MACHINERY REPORT 2015

 

Przykład niemieckich inwestycji w rolnictwo kontynentu - artykuł

 

Lista wybranych największych targów rolniczych w Afryce : Lista głównych targów rolniczych,

Obszerniejsza lista targów rolniczych

 

The structure and growth pattern of agro-industry of African countries - UNIDO agenda ONZ ds. Rozwoju Przemysłowego

 

Agribusiness for Africa’s Prosperity Country Case Studies - raport UNIDO agendy ONZ ds. Rozwoju Przemysłowego

 

Szersze źródło wiedzy na temat afrykańskiego rolnictwa katalog najważniejszych stron branżowych.